תקציר המושב 

בימים אלו מסיימת את עבודתה ועדת המומחים לנושא חינוך לערכים – קווים מנחים למדידה והערכה, אשר פעלה ביוזמה – מרכז לידע ולמחקר בחינוך של האקדמיה הלאומית למדעים. בחלק הראשון יו"ר הוועדה, פרופ' חנן אלכסנדר, יציג במושב זה את העקרונות המרכזיים שהנחו את עבודה הוועדה בנושא פיתוח מרחב חיים משותף במערכת החינוך בישראל וכן את המלצות הוועדה למשרד החינוך.

בתחילת ההרצאה יתייחס פרופ' אלכסנדר לאתגרים בפעילות הוועדה שנבעו מחילוקי דעות בנושא הגדרת המושג ערכים והפרשנות לערכים שמשרד החינוך הגדיר כמרכזיים. אתגר נוסף הוא שאלת האינדוקטרינציה: כיצד ניתן לחנך לערכים בלי לכפות את הערכים על התלמידים? 

בהמשך ההרצאה נדון בעקרונות וכיווני חשיבה אשר עמדו בלב עבודת הוועדה: 

1 .הדגשת נושא הדיאלוג והמפגש עם האחר מתוך תפיסה שערכים מתפתחים דרך השיח עם הזולת.

  1. פיתוח מרחב בטוח שבו יוכלו תלמידים ומורים לבטא בחופשיות את דעותיהם, גם אם הן אינן תואמות את הדעה של חבריהם.

3 .הצורך לנקוט משנה זהירות בכל הנוגע להערכה ולמדידה של ערכי התלמידים והצוות, כדי שהדבר לא ישמש לפגיעה בהם אם הם לא מחזיקים בערכים הרצויים למערכת.

  1. מציאת איזון בין חינוך לערכים גדושים, המתייחסים למנהגים ולתרבות של כל קבוצה באוכלוסייה, לבין ערכים דקים המשמשים ליצירת שיח בין קבוצות באוכלוסייה. מציאת האיזון בין שני הסוגים כולל גם התאמה של דרכי החינוך האזרחי לקהילות השונות בישראל, המחזיקות כל אחת בערכים שונים.

 

בחלק השני נפתח את הדיון לשאלות ותגובות מקהל אנשי ונשות החינוך.

 

عنوان الجلسة – تطوير مساحة معيشية مشتركة في جهاز التعليم الإسرائيلي.

رئيس الجلسة – د. نريت توبول

 

أ.د. حَنان ألكسندر

مُلخّص الندوة

تنهي في هذه الأيّام لجنة المختصّين في موضوع التربية للقِيَم – الخطوط التوجيهيّة للقياس والتقييم، التي نشطت في "يوزما" – مركز معلومات وبحث في التربية والتعليم، التابع للأكاديميّة الوطنيّة للعلوم. في القسم الأوّل من هذه الندوة، سيستعرض أ.د. حَنان ألكسندر، رئيس اللجنة، المبادئ المركزيّة التي وجّهت عمل اللجنة في موضوع تطوير حيّز حياة مشتركة في نظام التعليم الإسرائيليّ، كما سيستعرض توصيات اللجنة لوزارة التعليم.

في بداية محاضرته، سيتطرّق أ.د. ألكسندر للتحدّيات التي واجهت اللجنة، والتي نبعت عن اختلاف في الآراء حول تعريف مصطلح "قيم"، وحول تفسيرات القيم التي قامت وزارة التعليم بتحديدها كقيم مركزيّة. التحدّي الآخر كان مسألة التلقين: كيف يمكن أن تكون هناك تربية للقيم من دون فرض هذه القيم على التلاميذ؟

لاحقًا، سنناقش في المحاضرة المبادئ وتوجّهات التفكير التي كانت في مركز عمل اللجنة:

  • إبراز موضوع الحوار واللقاء مع الآخر، من منظور يرى بأنّ القيم تتطوّر من خلال الحوار مع الآخرين.
  • تطوير حيّز آمن يمكّن التلاميذ والمعلّمين من التعبير عن آرائهم بحريّة، حتّى إن كانت لا تتوافق مع آراء زملائهم.
  • الحاجة لاتّخاذ الحيطة من كلّ ما يتعلّق بتقييم وقياس قيم التلاميذ والطاقم، كي لا تتحوّل إلى أداة لإلحاق الأذى بهم، في حال لم تكن لديهم نفس القيم المرغوبة بها لدى جهاز التعليم.
  • إيجاد توازن بين التربية للقيم الكثيفة التي تتطرّق لعادات وثقافة كلّ مجموعة من المجموعات السكّانيّة، وبين القيم الرفيعة التي تُستخدم لخلق حوار بين المجموعات السكّانيّة. يشمل إيجاد التوازن بين هذين النوعين من القيم أيضًا ملاءمة الأساليب التربويّة المدنيّة للمجموعات الاجتماعيّة المختلفة في إسرائيل، والتي لكلّ منها قيم مختلفة. 

في الجزء الثاني من النقاش، سنفتح المجال لطرح الأسئلة والردّ عليها من قِبَل التربويّين.

 

Abstract

The Expert Committee on Values Education – Guidelines for Measurement and Evaluation, which operated at The Yozma – Center for Knowledge and Research in Education, a unit of the Israel Academy of Sciences, is currently concluding its work.

In the first part of the session, committee chairman Prof. Hanan Alexander will present the main principles that guided the committee’s work on developing a shared life space in Israel’s education system, as well as the committee’s recommendations to the Ministry of Education.

 

Prof. Alexander will begin by addressing the challenges encountered in the committee’s work, which stemmed from differences of opinion concerning the definition of the term “values”, and the interpretation of values the Ministry of Education defined as central. Another challenge is the issue of indoctrination: How can we educate for values without imposing values on students?

He will then discuss the principles and directions of thinking that stood at the basis of the committee’s work:

  1. Emphasis on dialogue and the encounter with the other from a perception whereby values develop through dialogue with others.
  2. Developing a safe space in which students and teachers can freely express their views, even when they are not the same as those of their counterparts.
  3. The need to be particularly cautious with regard to measurement and evaluation of the students’ and staff’s values, so they cannot be used to harm them if they do not hold the desired values for the system.
  4. Striking a balance between educating for thick values, with reference to the customs and culture of each group in the population, and thin values that serve to create dialogue between the different groups. Striking a balance between the two types also includes adapting civic education methods to the different communities in Israel, each of which holds different values.

In the second part of the session, the discussion will be open for questions and responses from the audience of educators.